Jezioro Pluszne: cicha, głęboka woda Warmii
Duże, głębokie i wyjątkowo czyste jezioro w lasach na południe od Olsztyna. Pluszne Wielkie to strefa ciszy, w której nie warczą motorówki – z zalesionymi wyspami, dzikimi brzegami i wodą, po której najlepiej płynąć kajakiem, deską SUP albo pod żaglem.
Na południe od Olsztyna, w otoczeniu lasów gminy Stawiguda, leży jedno z najgłębszych i najczystszych jezior Warmii – Pluszne Wielkie. Nad jego południowym brzegiem stoi wieś Pluski, od której akwen bierze potoczną nazwę. To duża, otwarta woda, a zarazem strefa ciszy, więc zamiast warkotu motorówek usłyszysz tu głównie plusk wiosła i ptaki.
Jezioro Pluszne: co to za woda
Pluszne Wielkie to jezioro morenowe o powierzchni ponad 900 hektarów (ok. 908 ha) – drugie co do wielkości na Pojezierzu Olsztyńskim. Ciągnie się z południa na północ na blisko 8,75 km, przy szerokości dochodzącej do 1,9 km, a jego mocno urozmaicona linia brzegowa liczy około 30 km i tworzy siedem półwyspów oraz liczne zatoki. To woda głęboka: maksymalnie 52 m, średnio niemal 15 m, co stawia Pluszne wśród najgłębszych jezior regionu. Woda jest bardzo czysta (II klasa), a na plosie naprzeciw Pluski leży zalesiona wyspa o powierzchni około 4,7 ha; są też dwie mniejsze, otoczone szuwarami. To jezioro typu sielawowego – żyją w nim m.in. sielawa, sieja, szczupak, leszcz, węgorz, okoń i płoć.
Strefa ciszy – dlaczego to ważne dla kajakarza
Na Plusznem obowiązuje strefa ciszy: pływanie łodzią z silnikiem spalinowym wymaga specjalnego pozwolenia, więc w praktyce jezioro należy do kajaków, desek SUP, żaglówek i cichych silników elektrycznych. Dla wiosłującego to najlepsza możliwa wiadomość – brak fali od motorówek, spokój i przyroda tuż przy burcie. Brzegi są w większości mało zarośnięte i dostępne: południowe wysokie, miejscami strome, zachodnie pagórkowate, pozostałe płaskie.
Co robić na jeziorze
Pluszne to woda do spokojnego, całodniowego pływania. Kajakiem albo SUP-em najlepiej trzymać się urozmaiconej linii brzegowej – zaglądać do zatok, opływać półwyspy i podpłynąć pod zalesioną wyspę. Amatorzy żagli mają tu miejsce do halsowania na otwartym plosie, a wędkarze – sielawowe łowisko. Latem kusi kąpiel w czystej wodzie i biwak na brzegu. Jeśli cenisz ciszę i przyrodę, wypłyń wcześnie rano albo pod wieczór, gdy woda się wygładza.
Gdzie wypożyczyć sprzęt i wodować
Bazą nad jeziorem jest Przystań Pluski we wsi Pluski, około 20 km na południe od Olsztyna. Wypożyczysz tam kajaki, deski SUP, żaglówki, rowery wodne, łodzie wędkarskie i motorówki elektryczne; przystań obsługuje też spływy i wyprawy SUP-owe wraz z transportem sprzętu i uczestników. Na miejscu można zwodować własną łódź, rozpalić grilla lub ognisko i skorzystać z zaplecza. W okolicy działają również inne ośrodki, domki i pola namiotowe.
Bezpieczeństwo na dużej wodzie
Jezioro rządzi się innymi prawami niż rzeka. Na otwartej wodzie największym zagrożeniem jest wiatr, który na dystansie kilku kilometrów rozpędza krótką, męczącą falę – zwłaszcza wzdłuż osi północ–południe. Przed wypłynięciem sprawdź prognozę, a przy silniejszym wietrze trzymaj się brzegu i nie przeprawiaj się na drugą stronę. Kamizelka asekuracyjna to podstawa, także w upał. Więcej piszę w poradniku o bezpieczeństwie na wodzie.
Jak pływać kajakiem po jeziorze? Dowolnie, byle z zachowaniem wszelkich zasad bezpieczeństwa. Płyniesz tak, jak Ci wygodnie – sam wybierasz drogę i cel. Nie ma tu drogi, koryta ani kursu, którego musisz się trzymać. Uważaj jedynie na przeszkody naturalne i innych ludzi na wodzie. Dostosuj się do warunków pogodowych.
Trasy na jeziorze
Pluszne nie ma oznakowanego szlaku z podziałem na odcinki, jak rzeka – trasę układasz sam, zależnie od pogody i sił. Poniżej kilka pomysłów: od spokojnej pętli przy brzegu w Pluskach, przez przeprawę na wyspę, po całodniowe okrążenie jeziora. Mapa poniżej pokazuje sam akwen, ale zaznaczyłem na niej kluczowe punkty opisane w pomysłach na trasy.
- Przystań i plaża w Pluskach – piaszczysta plaża, wypożyczalnia kajaków i SUP, gastronomia
- Marina Zielonowo – przystań nad zachodnim ramieniem jeziora
- Przystań OSW Perkoz – ośrodek nad południowo-zachodnim brzegiem
-
01
Spokojna pętla przy Pluskach
Osłonięty brzeg przy przystani i plaży, blisko lądu – dobre na pierwszy raz i z dziećmi.
-
02
Zalesiona wyspa (rezerwat)
Opłyń zalesioną wyspę pośrodku jeziora. To rezerwat, więc podziwiaj z wody, nie wychodząc na ląd.
-
03
Dzikie, wąskie plosa północne
Kręte, ciche zatoki i leśne brzegi w północnej części, w strefie ciszy.
-
04
Kanał Swaderki ku Marózce
Dla eksploratorów: wąska woda łącząca jezioro z Marózką, a dalej z Łyną. Sam kanał w większości przepłyniesz; przy jazie przenieś kajak około 50 m.
Dalej wodą: Kanał Swaderki i Marózka
Pluszne nie kończy przygody na własnym brzegu. Kanał Swaderki łączy je z rzeką Marózką, a ta – dalej z Łyną. Dla eksploratorów i packrafterów to zaproszenie do dłuższej, dzikiej wyprawy. Sam kanał w większości przepłyniesz; przy jazie trzeba przenieść kajak około 50 metrów. Dalej wąska, leśna Marózka bywa płytka i miejscami wymaga dłuższych przenosek, więc planuj taką trasę na własną rękę.
Przyroda i okolica
Jezioro otaczają zwarte lasy Równiny Olsztynka, a cisza i czysta woda sprzyjają ptakom oraz rybom. Południowy, wysoki brzeg daje ładne widoki na plosa, a zalesione wyspy są ostoją spokoju. Poza Pluskami warto zajrzeć do pobliskiego Zielonowa i okolicznych leśnych osad; stąd blisko też do Olsztyna i dalej w głąb Warmii oraz sąsiedniej Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej.
Zanim wypłyniesz, zajrzyj na mapę i sprawdź prognozę wiatru – na dużej wodzie to on decyduje o tym, jak daleko dopłyniesz i którędy bezpiecznie wrócić.