Krutynia: najsłynniejszy szlak Mazur
Najsłynniejszy szlak kajakowy Mazur: około 100 km z Sorkwit do Rucianego-Nidy, w połowie wąską leśną rzeką, w połowie otwartymi jeziorami. Łagodny nurt sprawia, że Krutynię pokonują też początkujący i rodziny.
Krutynia – najsłynniejszy szlak kajakowy Mazur
Krutynia to najbardziej znany szlak kajakowy Mazur. Klasyczna trasa biegnie z Sorkwit nad jeziorem Lampackim do Rucianego-Nidy nad Nidzkim i liczy około 102 km. W połowie to jeziora, w połowie wąskie cieki i sama rzeka Krutynia, długa na jakieś 26 km, płynąca z jeziora Krutyńskiego do Gardyńskiego.
Większość drogi wiedzie przez Puszczę Piską i Mazurski Park Krajobrazowy: lasy, trzcinowiska, rezerwaty. Nurt jest wolny, płynie się lekko. Dlatego Krutynia dobrze wchodzi początkującym i rodzinom, które nie muszą pokonywać całości – wystarczy im krótszy odcinek. Podobnie łagodny, rodzinny charakter ma sąsiednia Pisa.
Trasa spływu Krutynią: Sorkwity – Ruciane-Nida
Cały szlak płynie się w 6-7 dni, po jakieś 20 km dziennie; poszczególne etapy mają od 8 do 22 km. Rodzinom i początkującym wystarczy krótki fragment dolnej Krutyni. Najczęściej wybierany to Krutyń–Ukta: 13 km, trzy do czterech godzin. Rzeka jest tu płytka (0,5-1 m), przejrzysta, prąd ledwie wyczuwalny. Podobnie płynie się dalej, z Ukty do Nowego Mostu. Cały przebieg, z zaznaczonym odcinkiem rodzinnym, obejrzysz na interaktywnej mapie szlaku.
Brzegi przy rzece są leśne, miejscami wysokie. Woda idzie w cieniu drzew, więc w upał robi się przyjemnie chłodno. Na jeziorach jest odwrotnie – Mokre, Bełdany i Nidzkie są otwarte i przy wietrze potrafią stawiać falę. Z małymi dziećmi lepiej trzymać się brzegu i rzecznych odcinków. Miejsc na postój, kąpiel czy biwak nie brakuje, głównie nad jeziorami i przy stanicach.
Przeszkód prawie nie ma. W jednym miejscu trzeba przenieść kajak przez kładkę i jaz, którym reguluje się odpływ z jeziora Mokre. Pod Rucianem-Nidą jest śluza Guzianka: po śluzowaniu podnosisz się o jakieś 2,2 m i wpływasz na jezioro Guzianka. Progów, zapór ani elektrowni na trasie nie ma. Latem większym problemem od rzeki bywa tłok – Krutynia jest oblegana, więc dla spokoju płynie się wcześnie rano albo poza szczytem sezonu. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny stan wody na okolicznych wodowskazach.
Zaplecze jest tu lepsze niż gdziekolwiek indziej na Mazurach. Wzdłuż szlaku stoi dziesięć stanic wodnych PTTK: Sorkwity, Bieńki, Babięta, Spychowo, Zgon, Krutyń, Ukta, Nowy Most, Kamień, Ruciane-Nida. Rozstawiono je tak, że odległość między nimi pokona każdy. Są w nich noclegi w domkach i na polach namiotowych oraz mała gastronomia. Kajaki, parkingi i coś do jedzenia najłatwiej znaleźć w Krutyni i Ukcie – stąd rusza większość spływów.
Przyroda na szlaku Krutyni: Puszcza Piska i rezerwaty
Krutynia płynie przez jeden z najcenniejszych przyrodniczo zakątków kraju. Wokół rozciąga się Puszcza Piska, licząca około 100 tys. ha, i Mazurski Park Krajobrazowy, założony w 1977 roku, ponad 53 tys. ha lasów, jezior i mokradeł. Nawet krótki spływ prowadzi więc przez teren chroniony.
Na trasie i tuż obok leży kilka rezerwatów. W rezerwacie Krutynia, z fragmentami „Zakręt” i „Królewska Sosna”, rosną owadożerne rosiczki i sosny wysokie na 33 metry, są też pływające wyspy. Rezerwat Krutynia Dolna obejmuje odcinek o najbogatszej faunie i florze w całym parku. Niedaleko, choć już poza szlakiem, leży Łuknajno – jedna z najważniejszych w Polsce ostoi ptaków wodnych, rezerwat biosfery.
Woda jest czysta i chłodna. W lasach i nad rzeką żyją łosie, jelenie, dziki, bobry i wydry, od pewnego czasu także rysie; nad wodą poluje bielik. W rejonie szlaku naliczono ponad 200 gatunków ptaków i ponad dziesięć gatunków storczyków. Kto płynie z aparatem, ma co robić.
Region i historia: Krutynia w sercu Mazur
Krutynia płynie przez środek Mazur – krainy o pogmatwanej, wielokulturowej przeszłości. Najstarszy ślad zostawili Galindowie, pruskie plemię; pamiątką po nich jest m.in. grodzisko w Zyndakach. Później przyszli Krzyżacy: wieś Krutyń wyrosła z ich stanicy myśliwskiej z około 1500 roku, a tutejszy dwór dał w 1527 roku schronienie księciu Albrechtowi w czasie zarazy.
Osobny rozdział zostawili staroobrzędowcy, zwani filiponami – rosyjscy uchodźcy religijni, którzy osiedlili się na Mazurach w latach 1830-1832. W Wojnowie nad jeziorem Duś stoi ich dawny klasztor z XIX wieku, dziś Muzeum Ikon i Kultury Staroobrzędowców, a obok molenna, cmentarz i prawosławna cerkiew. Takiego miejsca nie znajdziesz nigdzie indziej w Polsce.
Odcinki spływu Krutynią: od Sorkwit do Rucianego-Nidy
Krutynię najlepiej płynąć etapami. Górny odcinek Sorkwity-Krutyń to łańcuch jezior i leśnych przesmyków – klasyczny, mazurski początek szlaku. Najpiękniejszy jest odcinek Krutyń-Ruciane-Nida: rzeczny, wąski, prowadzący przez rezerwaty Krutyńskiego Parku Krajobrazowego, uznawany za jeden z najładniejszych fragmentów wody w Polsce. Wszystkie odcinki zobaczysz na mapie poniżej – w trybie „Na spokojnie”, z udogodnieniami i stanem wody na trasie. A jeśli wolisz zaplanować spływ po swojemu, własną trasę wyznaczysz w trybie „Po swojemu”.
-
01
Sorkwity-Krutyń~54 km
Łańcuch jezior i leśnych przesmyków przez Mazury; klasyczny początek szlaku.
-
02
Krutyń-Ruciane-NidaOdcinek rodzinny~42 km
Najpiękniejszy, rzeczny odcinek przez rezerwaty Krutyńskiego Parku Krajobrazowego.
Miejscowości na szlaku Krutyni
Start jest w Sorkwitach: ewangelicki kościół z końca XVIII wieku i pałac w stylu angielskiego neogotyku z lat 1850-1856. Krutyń uchodzi za serce Puszczy Piskiej – drewniana zabudowa, przystanie, wejścia do rezerwatów. Ukta to główny węzeł szlaku: dawna huta szkła z 1754 roku, neogotycki kościół z 1845 roku z renesansowym obrazem „Opłakiwanie Chrystusa” i mnóstwo wypożyczalni. Obok leży Wojnowo staroobrzędowców. Trasa kończy się w Rucianem-Nidzie nad jeziorem Nidzkim – stąd rusza się w dalsze mazurskie wyprawy.